اعاده حیثیت از گالیله و سوالات پیش رو
در خبر ها آمده بود كليساي كاتوليك با برپايي نمايشگاهي از ابزار ستاره شناسي و اولين تلسكوپي كه گاليله در سال 1625 ميلادي با آن فرضيه گردش زمين به دور خودش وخورشيد را ثابت كرد – همان گاليله و تلسكوپي كه باعث شد بزرگان جاهل كليسا او را محاكمه كنند تا با پس گرفتن نطريه اش به گناه خود اعتراف كند و به حبس ابد محكوم شد- تلاش دارند تا از شخصيت گاليله تقدير و ستايش نمايد!!
البته اين اولين باري نيست كه كليساي كاتوليك به اشتباه خود در محاكمه گاليله اعتراف مي كند، پاپ ژان پل دوم نيز در سال ۱۹۹۲ رسوایی محاکمه گالیله را "سوءتفاهمی دردناک" در تاریخ مسیحیت دانست که از تقابل دانایی و ایمان زاده شده بود. او با شرمي لطيف! كه خاص آرامش و روحيات معنويش بود از درگاه علم و دانش عذرخواهي كرد و حالا چهار قرن طول كشيده تا كليسا با نمايش ابزار علمي ساده گاليله كه برخي از آنها بسيار ظريف و منحصر به فرد هستند بار ديگر با صدايي بلند تر عذرخواهي خود را به گوش جهانيان برساند تا از این طریق از گالیله اعاده حیثیت کنند.
بازخواني داستان گاليله
بازخواني داستان گاليله در اين روزها كه جهانيان يك بار ديگر به بهانه اين اقدام كليسا نام گاليله را به ياد آورده اند خالي از فايده نيست !
کلیسای کاتولیک به مرکزیت زمین معتقد بود، و به پیروی از متن "سفر آفرینش" تورات (عهد قدیم) قرنها آموزش داده بودند که خداوند نخست زمین را آفرید و سپس عرش و سماوات (خورشید و ستارگان) را پیرامون آن به حرکت در آورد.
ارباب کلیسا از گالیله خواستند از عقاید تازه دست بردارد و تنها نظریات مورد قبول کلیسا را آموزش دهد، اما گالیله به هشدارهای ارباب کلیسا وقعی نگذاشت، تا آنکه رسما "برای ادای توضیحات" به رم احضار شد. سرانجام محکمۀ تفتیش عقاید (انکیزیسیون) که به پروندهی گالیله رسیدگی کرد او را کافر شناخت.
حکم دادگاه تفتیش عقاید
حکمی که دادگاه به گالیله ابلاغ کرد، در متون گوناگون متفاوت است، درونمایهی آن بدین قرار است:
«عالیجنابان کاردینالهای محکمۀ تفتیش عقاید در ۲۲ ژوئن ۱۶۳۳ آرای خود را به ترتیب زیر اعلام میکنند:
نخست آن که نظرگاهی که خورشید را ثابت و مرکز جهان میداند، از دیدگاه فلسفی انحرافی و کفرآمیز است، زیرا نص صریح کتاب مقدس را نقض میکند. دیگر آن که این نظرگاه که زمین مرکز جهان نیست، بلکه با حرکتی دائمی به دور خورشید میچرخد، با ایمان دینی مغایرت دارد.
با تائیدات حضرت عیسی مسیح و مادر مقدس مریم عذرا، حکم نهایی خود را چنین اعلام میکنیم: گالیله، شما از سوی این مرجع مقدس مظنون به کفر هستید، زیرا به عقایدی متوسل شدهاید که با متون مقدس منافات دارد. شما به این اعتقاد باطل رسیدهاید که خورشید ثابت است و زمین از مشرق به سوی مغرب حرکت میکند، یا این که زمین در مرکز کائنات قرار ندارد.
چگونه بندگان خداوند میتوانند به نظری معتقد باشند که با احکام مقدس آسمانی در تضاد است؟ هرجا نظریهای با احکام الهی مغایر باشد، لاجرم باید در آن نظرات تردید کرد و شائبۀ کفر و فساد را از آنها زدود.... گالیله، شما از فیض الهی محروم شده و به اشد مجازات محکوم میشوید.»
هفت کاردینال ارشد بر حکم تکفیر گالیله مهر تائید زدند.
اعترافات گالیله
گالیله در برابر دادگاه متنی را قرائت کرد که برای تبرئۀ خود از پیش آماده کرده بود. او در برابر دادگاه چنین گفت:
«من، گالیلهئو گالیلهئی، فرزند وینچنزو، اهل فلورانس، در سن هفتاد سالگی، در این دادگاه معدلت حاضر شده، در برابر شما قضات محکمۀ تفتیش زانو میزنم، بر کتاب مقدس که اینک در برابر من است، دست میگذارم و سوگند یاد میکنم که همواره به این کتاب، یکایک تعالیم و نصایح و مواعظ آن اعتقاد داشته و به لطف خداوند در آینده نیز اعتقاد خواهم داشت.
با هدایت عالیجنابان و طلب مغفرت از درگاه پروردگار آشکارا میگویم: این نظر که خورشید ثابت است و زمین به دور آن میچرخد، نظری سخیف و باطل است که هرگز نباید در جایی تدریس و اشاعه شود. من برائت ابدی خود را از این نظریه اعلام میکنم. حقیقت روشن این است که زمین مسطح و ثابت است، این خورشید و ستارگان هستند که پیوسته دور زمین میچرخند.
در برابر سروران گرامی و همه مسیحیان مایل هستم کمترین شائبۀ بیایمانی را از خود دور کنم. با قلبی پاک و ایمانی استوار از چنین افکار کفرآمیز برائت میجویم. سوگند میخورم که نه به صورت کتبی و نه به شکل شفاهی کلمهای بر خلاف کلام مقدس خداوند ادا نخواهم کرد.
در برابر شما اعلام میکنم که اینک به بطلان و نادرستی عقاید پیشین خود واقف شدهام و نور ایمان به قلبم تابیده است. اکنون هر حکم و جزایی که برایم تعیین شود با میل و رغبت خواهم پذیرفت.
در پایان متذکر میشوم که برای کسب اطمینان از صحت و دقت اعترافات خود، هر آنچه در اینجا گفتم را پیش از این با شعور و هشیاری کامل با خط خود روی کاغذ آوردهام، تا هیچ خللی در آن راه نیابد.»
سرانجام گالیله
گالیله به حبس ابد محکوم شد، اما به خاطر کهولت سن به او اجازه دادند که در خانه خود در حومۀ فلورانس محبوس بماند، تا در سال ۱۶۴۲ درگذشت. یعنی درست همان سالی که ایزاک نیوتن فیزیکدان انگلیسی به دنیا آمد، و بر پایه نظریات گالیله فیزیک مدرن را متحول کرد.
قبل از مرگ گالیله در نامهای به دوست خود الا دیوداتی توضیح داده بود که به نظر او متون دینی را نباید در الفاظ ظاهری درک کرد. گالیله در نامهی یادشده مینویسد:
«پرسش من این است: چرا باید برای فهم جهانی که خلقت خداست، به گفتار خداوند بنگریم به جای آنکه به کردار او توجه کنیم؟ آیا کردار کمتر از گفتار اهمیت دارد؟ من سؤال میکنم: اگر امروز فردی معتقد به حرکت زمین را کافر بدانیم، فردا که یقین حاصل کردیم که زمین واقعا حرکت میکند، آیا کلیسا با مشکلی جدی روبرو نمیشود؟ به نظر من هرجا کلام خداوند با امور واقعی در تضاد قرار گیرد، باید به امور واقعی تکیه کنیم، زیرا کلام خداوند برای اقناع عوام است، و درست برای تأمین همین منظور به خداوند خصوصیاتی ناشایست نسبت میدهد.»
«از یاد نبریم که کتاب مقدس تنها به پرسشهای روحی بشر جواب میدهد. از این رو نباید به ظاهر این متن تکیه کرد.»
اعاده حیثیت از گالیله و سوالات پیش رو
گاليله زماني نظريه خود را مطرح كرد كه بسياري از علومي كه امروزه بازيچه بچه هاي دبستاني است هنوز كشف نشده بودند و يا موضوع بحث بررسي و تحقيق دانشمندان بزرگي بودند كه شايد وقتي سرنوشت گاليله را ديدند جرات ابراز و علني كردن آن را نداشتند ... اما امروزه سرعت رشد و انتقال اطلاعات علمی بشر در حدی است که گفته می شود به مدد اینترنت و تکنولوژی های جدید هر4 ساعت اطلاعات و دانسته های بشر 10برابر می شود! با سرعت و شرایط حاکم بر فضای علمی جهان به نظر می رسد دیگر دانشمندان نباید نگران اظهار نظر و دادگاه و اعتراف باشند چون ممکن است همزمان با اینکه دانشمندی در جایی از جهان نظریه ای را بیان می کند همزمان در گوشه ای دیگر آن نظریه رد یا تکمیل شده باشد و...
با این وجود مجموعه سوالاتی پیش روست از جمله اینکه آیا واقعا دیگر جای نگرانی وجود ندارد؟ آیا اگر نظریه ای مطرح شود دادگاهی آن را محکوم نخواهد کرد و اگر محکوم شد چند سال طول خواهد کشید تا آن دادگاه حرف خود را پس بگیرد؟400 سال ؟بیشتر یا کمتر؟؟
پی نوشت :
چندی پیش یکی از شبکه های رسانه ملی فیلمی از زندگی گالیله پخش کرد که در آن به موضوع گالیله و اعترفات او تحت فشار کلیسا پرداخته بود و...فردای آن روز، روزنامه کیهان در ستون کیهان و خوانندگان مطلبی عینا به شرح زیر منتشر کرد:
« من فكر مي كنم اگر آقاي ضرغامي هم مسئله دار نباشد برخي مديران شبكه ها حتما مسئله دار هستند چون شبي كه دادگاه اعترافات اغتشاشگران را پخش مي كرد همزمان يكي از شبكه ها فيلم دادگاه گاليله را پخش مي كرد تا اين گونه القا كند همانطور كه اعترافات گاليله تحت فشار بود اعترافات رهبران اغتشاشات هم تحت فشار صورت گرفته است ولي آقايان بدانند كه مردم اين چيزها را مي فهمند و در زمان خودش با اينگونه مديران صدا و سيما هم برخورد خواهند كرد.»
(روزنامه كيهان شماره 19460-21/6/88)